Slika žene u štampanim medijima - iskrivljena realnost

oktobar 13 2016

Položaj žene u društvu i danas je jedna od vodećih tema diskusija o diskriminaciji.

Rodna diskriminacija, iako se 21. vek propagira kao doba modernizacije i tolerancije, i dalje je zastupljena u društvu. Žene su suočene sa različitim vrstama diskriminacije – manje su zastupljene na vodećim funkcijama, manje plaćene za iste poslove od svojih muških kolega, često se i dalje u porodici tretiraju samo kroz uloge majke i domaćice, posmatraju se češće kao objekti nego kao aktivni subjekti. Njihov položaj menjao se na bolje kroz istoriju i u jednom trenutku postavilo se pitanje - da li bi među ženama i muškarcima trebalo da postoji jednakost?

Kako mediji u značajnoj meri utiču na formiranje javnog mnjenja, neosporno je da imaju veliku ulogu i u nametanju slike o ženi. Napoleon, za koga se vezuje termin „sedma sila“, štampu je poredio sa najvećim vojnim silama.

Dnevna štampa u Srbiji obiluje tekstovima koji glorifikuju muškarce u svim vodećim ulogama u društvu. Sa druge strane su žene koje se najčešće pominju u ulogama estradnih zvezda ili nečijih supruga, sestara, majki itd.

grafik4

Cilj ovog istraživanja je da prikaže sliku žene u srpskim dnevnim listovima kroz analizu sadržaja i da definiše kakve uloge i stereotipe nameću mediji kada je reč o predstavnicama „nežnijeg“ pola. Koliko takva slika može uticati na stavove o položaju, pravima i značaju žena u razvoju modernog društva?

Jedinica analize je bio novinski tekst, a osim njega, druga jedinica analize bio je subjekt, gde je poseban akcenat stavljen na žene. Za analizu su odabrane dnevne novine Politika, Blic i Kurir, koje su godinama u vrhu liste najčitanije štampe u Srbiji.

Uzorak analize čine po tri broja svake od navedenih novina, u periodu od 5. do 7. juna 2013. godine i u periodu od 13. do 15. septembra 2016. godine.

Prvi rezultati istraživanja dobijeni su analizom po tri broja dnevnih novina Politika, Blic i Kurir, u periodu od 5. do 7. juna 2013. godine. Ukupan broj pročitanih članaka u ove tri novine je 1071 - u Politici 301, u Blicu 422 i u Kuriru 348. Od ovih tekstova analizirani su samo oni u kojima se na bilo koji način pojavljuje žena – takvih tekstova je u Politici bilo 38, u Blicu 85 i u Kuriru 93.

grafik1Osim što je ovim istraživanjem utvrđivan broj, odnosno udeo članaka o ženama u ukupnom broju članaka u novinama, obratili smo pažnju i na to kako je žena predstavljena – da li je subjekat, odnosno centralna ličnost ili se spominje kao objekat tj. ima sporednu ulogu u tekstu. Prema ovim podacima zaključak je da od ukupnog broja članaka, tekstovi o ženama čine petinu odnosno oko 20%. Na slici je crvenom bojom prikazan broj članaka o ženama, a plavom ukupan broj.

Ovaj procenat sa manjim odstupanjima, može se videti i u pojedinačnim analizama. Primera radi, u Politici 6. juna, tekstovi o ženama čine 16% ukupnog broja članaka. Međutim, na naslovnoj strani najveći prostor je dat upravo članku u kome je žena centralna ličnost (zamenica pomoćnika sekretara odbrane SAD, koja govori o saradnji Srbije i Pentagona). Većina tekstova predstavila je žene kao subjekte, a kao objekti su uglavnom u hronici.

Na naslovnoj strani Blica istog datuma, nalaze se dve žene. Veći prostor posvećen je estradnoj ličnosti Svetlani Ceci Ražnatović, dok je manji deo zauzela Angela Merkel i dobijanje datuma za pristup EU. Žene kao centralne ličnosti (subjekti) članaka na prvim, političkim stranama, pojavljuju se retko, dok ih u toj, centralnoj ulozi najviše ima na zabavnim stranama novine. Ipak, u ekonomskim i kulturnim rubrikama pojavljuju se u ulogama rukovodilaca institucija. U hronici su žene gotovo uvek objekti odnosno žrtve.

Na sportskim stranama ih ima, ali mnogo ređe od muškaraca, jer se većinom prate muški sportovi. Procentualno 23,8% članaka je o ženama.

Kada je reč o Kuriru izdatom 6. juna, na naslovnoj strani u donjem desnom uglu, nalazi se jedna žena, odnosno najava o članku u kome je žena subjekat, ali zabavnog karaktera (Nataša Bekvalac se pomirila sa bivšim momkom koji je Albanac).Ubedljivo najveći broj tekstova o ženama je u zabavnoj rubrici. U Kuriru je najveći broj žena predstavljen kao objekat. A ukupni udeo tekstova o ženama je 23,3%.

grafik2Od ukupnog broja tekstova o ženama u sve tri novine ova tri dana kada je vršeno istraživanje – 5, 6. i 7. juna, skoro 70% tekstova govore o ženi kao o subjektu, odnosno centralna je ličnost – intervjuisana je ili se govori o njoj kao o nekome na funkciji, estradnoj zvezdi ili uspešnoj sportistkinji.

Tri godine kasnije, u istraživanju rađenom u septembru 2016. godine, dobijeni rezultati o zastupljenosti tekstova o ženama i njihovoj slici u štampanim medijima u Srbiji, pokazuju da je procenat tekstova u kojima se pominju žene veći, ali su modeli žena o kojima se najčešće piše ostali isti. Za uzorak su korišćena po tri izdanja listova Politika, Blic i Kurir (kao i u prvom istraživanju) od 13. do 15. septembra. Ono što je uočljivo je da je ukupan broj tekstova u sve tri novine gotovo duplo manji, ali i da se uz dnevne listove dobijaju i specijalni dodaci posvećeni kulinarstvu ili estradi. Može se konstatovati da i to na određeni način doprinosi stereotipima koji prati ženu kroz štampu, jer su ovakve vrste specijalnih izdanja uglavnom posvećeni ženama, jer se, primera radi, polazi od pretpostavke da su žene te koje kuvaju, pa se i na većini fotografija uz tekstove pojavljuju žene. Sa druge strane, u dodacima koji su posvećeni estradi, centralne ličnosti priča najčešće su žene – pevačice, glumice, starlete itd.

Ipak, procenat tekstova u kojima se o ženama govori kao o subjektu ili objektu povećan je u odnosu na istraživanje iz 2013. godine skoro 10 % i iznosi 28,9 % od ukupnog broja tekstova. Za ovu statistiku važno je napomenuti da su uračunati i tekstovi koji se odnose na televizijske najave.

Možda ćemo ipak realniju sliku o učestalosti pominjanja žena u dnevnoj štampi dobiti ukoliko izuzmemo tv najave i fotografije na kojima žene služe samo kao ilustracije za neki tekst (o porodici, ishrani itd.). Kada od ukupnog broja tekstova oduzmemo takve primere onda se statistika znatno menja na štetu lepšeg pola. Tekstovi u kojima se žene pominju kao subjekti ili objekti, intervjuisane osobe, učesnici konferencija za novinare, akteri važnih događaja iz oblasti politike, ekonomije, zdravstva, obrazovanja itd. zauzimaju 22,3% od ukupnog broja, što je za skoro 7% manje nego u prvom navedenom slučaju.

Čak i ukoliko uzmemo u obzir da se određeni broj tekstova ne odnosi ni na žene ni na muškarce, već govori o temama iz oblasti ekologije, zdravlja i lepote, nauke, gastronomije itd. primetno je, čak i bez analize, da je broj tekstova u kome su akteri muškarci daleko veći. Stranicama koje su posvećene politici i sportu dominiraju muškarci, dok su one kojima dominiraju žene uglavnom posvećene zabavi.

U dnevnom listu Politika najmanje je tekstova o ženama. Najviše ih je u Kuriru, ali upravo oni „podržavaju“ stereotipnu predstavu žena jer se odnose na pevačice, starlete ili glumice. Stiče se utisak da su upravo to dominantne uloge žena u Srbiji, kao i da takve uloge najčešće prati negativna konotacija, seksistički pogled na ženu i drugačiji konteksti koji je degradiraju kao ličnost.

Još 2001. godine objavljeni su podaci u Blicu koji pokazuju koliki je stepen diskriminacije. Prema tada objavljenim rezultatima analize medija u 70 zemalja samo 18 % svetskog medijskog prostora u svetu posvećeno je ženama, a biće potrebno 160 godina da se dostigne 50 %.
Važno je još jednom istaći da značajnu ulogu na putu usvajanja evropskih vrednosti imaju mediji, a sprovođenje politike rodne jednakosti jeste zahtev Evrope pred kojim se nalazi i Srbija.

Piše: Jovana Đorđević

baner

Saint Art Designs / Web Development

Saint Art Designs / Web Development

Prijatelji sajta

Safe Journalism HND Solidarna Actat Kvart komesarijat-za-izbeglice XXZ Pescanik logoo mirc NGTim