Smrt Josipa Broza Tita – početak kraja Jugoslavije Foto haber.ba

Smrt Josipa Broza Tita – početak kraja Jugoslavije

jul 01 2021

Josip Broz Tito, doživotni predsednik SFRJ, umro je 4. maja 1980. godine u Kliničkom centru u Ljubljani, posle 122 dana intenzivnog lečenja zbog začepljenja krvnih arterija leve noge.

Kako lečenje i operativni zahvati na krvnim sudovima nisu dali očekivani rezultat, njemu je januara iste godine amputirana leva noga, posle čega se stanje pogoršalo, pa je Josip Broz posle četiri meseca lečenja umro u 88. godini života.

Sahranjen je 8. maja u Beogradu, u bašti svoje rezidencije na Dedinju, koja je tada nazvana „Kuća cveća“.

Pored velikog broja građana iz svih delova Jugoslavije sahrani je prisustvovalo 209 delegacija iz 128 zemalja sveta, posebno iz zemalja članica Pokreta nesvrstanih čiji je ideolog, tvorac i osnivač 1961. godine bio Josip Broz.

Foto printscreen naslovnice Politike iz maja 1980. godine

Foto printscreen naslovnice Politike iz maja 1980. godine

Njegova smrt je istorijski datum za Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju (SFRJ), jer je tada došlo do smene vlasti sa jednog čoveka na kolektivno rukovodstvo – Predsedništvo SFRJ.

Ipak, mnogi domaći i svetski istoričari i političari ovaj čin su označili kao početak raspada Jugoslavije, do tada moćne i uvažavane zemlje u međunarodnim odnosima.

Broz je boravio na Kosmetu 1975. godine, samo pet godina pre smrti.

Pošto se upoznao sa teškom ekonomskom i društvenom situacijom, on je tamošnjem rukovodstvu poručio da je pitanje budućnosti Kosova pitanje budućnosti Jugoslavije, a ne samo Srbije.

Posebno je istakao da protiv bratstva i jedinstva u pokrajini rade mnogi neprijatelji "iznutra i vani", ali da se to sve može pobediti velikim materijalnim potencijalima kojima raspolaže Kosmet, zbog čega je obećao brži razvoj pokrajine.

Jedna od retkih fotografija demonstracija u Prištini 1. aprila 1981 (autor nepoznat). Foto Wikipedia

Jedna od retkih fotografija demonstracija u Prištini 1. aprila 1981 (autor nepoznat). Foto Wikipedia

3. Demonstracije 1981. i parola „Kosovo Republika“

Marta 1981. godine, nepunu godinu dana posle smrti Josipa Broza Tita, u Prištini su počele velike demonstracije najpre studenata čiji su zahtevi bili socijalne prirode.

Iz jedne studentske menze i sa Prištinskog univerziteta protesti su se ubrzo proširili na sve veće gradove na Kosovu i Metohiji.

Sa uključivanjem velikog broja mladih i građana demonstranti su istakli osnovni zahtev – da Socijalistička autonomna pokrajina (SAP) Kosovo i Metohija postane sedma republika u sastavu Jugoslavije.

Ubrzo su hiljade demonstranata istakli parole „Kosovo – Republika“, „Trepča radi, Beograd se sladi“, „Albanci smo, a ne Jugosloveni“, „Ujedinjenje sa Albanijom"...

Foto izvor: Arhiv Kosmeta

Foto izvor: Arhiv Kosmeta

Jugoslovenske vlasti, koje su bile zatečene ovakvom situacijom, odgovorile su uvođenjem vanrednog stanja na teritoriji cele pokrajine i slanjem vojske i policije na demonstrante.

Energičnom akcijom, uz upotrebu sile, demonstracije su za nekoliko dana bile ugušene, ali je u eskalaciji nasilja bilo je na desetine mrtvih i nekoliko stotina povređenih.

Po okončaju demonstracija pred pravosudnim organima širom Kosmeta procesuirano je više hiljada Albanaca, a oko 4.200 njih su osuđeni na duge zatvorske kazne.

Međunacionalni odnosi na Kosmetu posle demonstracija su se enormno pogoršali.

Na jednoj strani položaj Srba od tada je sve teži i teži, jer su i pritisci na njihovo iseljavanje bili sve učestaliji.

Na drugoj policija i državni organi sve su energičnije i brutalnije postupali sa Albancima.

Ovakva situacija na Kosovu bila je prvi ozbiljan ispit države koja je ostala bez doživotnog predsednika, pa zato o ovim događajima srpska i jugoslovenska javnost dugo godina nisu ništa znale.

Demonstracije su istovremeno na domaćem planu presudno doprinele produbljivanju srpsko-albanskog sukoba i bile katalizator političke krize u SFRJ koja je kasniji za rezultat imala raspad Jugoslavije.

Na međunarodnom planu ovi događaju su značajno umanjili ugled Jugoslavije u svetu i među njenim nesvrstanim prijateljima.

Nastaviće se...

Piše: Radoman Irić

VRANJENEWS

baner

Saint Art Designs / Web Development

Saint Art Designs / Web Development

Prijatelji sajta

Safe Journalism HND Solidarna Actat Kvart komesarijat-za-izbeglice XXZ Pescanik logoo mirc NGTim